ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට පහර දීම.

ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට පහර දීමට ප්‍රධාන හේතු කිහිපයක් බලපා තිබෙනවා.

• න්‍යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය වැළැක්වීම: ඉරානය න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවීමට ඉතා ආසන්න මට්ටමක (Nuclear Breakout) සිටින බවට ඊශ්‍රායලය සහ ඇමරිකාව දිගු කලක සිට චෝදනා කරනවා. මෙය තම රටේ පැවැත්මට තර්ජනයක් බව ඊශ්‍රායලයේ මතයයි.
• මිසයිල වැඩසටහන විනාශ කිරීම: ඉරානය සතු දිගු දුර විදින බැලැස්ටික් මිසයිල (Ballistic Missiles) පද්ධතිය කලාපීය ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් ලෙස ඔවුන් දකිනවා.
• පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීම (Regime Change): මෑතකදී ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේ මෙම ප්‍රහාරවල අරමුණ ඉරානයේ වත්මන් පාලනය පෙරළා දමා ඉරාන ජනතාවට තම රජය තෝරා ගැනීමට අවස්ථාව ලබා දීම බවයි.
• සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට දක්වන සහය: හමාස් (Hamas), හිස්බුල්ලා (Hezbollah) සහ හවුති (Houthi) වැනි කණ්ඩායම්වලට ඉරානය ලබා දෙන සහයෝගය හරහා ඊශ්‍රායලයට සහ ඇමරිකානු මධ්‍යස්ථානවලට එල්ල වන ප්‍රහාර නැවැත්වීම මෙහි තවත් අරමුණක්.

මෙම ගැටුම නිසා මුළු මැදපෙරදිග කලාපයම දැඩි යුදමය වාතාවරණයකට පත්ව ඇති අතර, ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම වැනි ආර්ථික බලපෑම්ද ඇති විය හැකියි. තවද මෙම ගැටුම නිසා ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නායකයින් රැසක් මෙම ප්‍රහාරවලින් මියගිය බවට වාර්තා පළ වී තිබෙනවා. ඉරානය මෙයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉරාකයේ සහ අනෙකුත් ගල්ෆ් කලාපීය රටවල පිහිටි ඇමරිකානු කඳවුරුවලට මිසයිල ප්‍රහාර එල්ල කරමින් සිටිනවා.

මෙම ගැටුමේ ඉතිහාසය දෙස බැලුවහම 1979 ට පෙර ඉරානය සහ ඇමරිකාව ඉතා සමීප මිතුරන්ව සිටියා. නමුත් විප්ලවයෙන් පසු බලයට පත් වූ ඉස්ලාමීය රජය ඇමරිකාව "මහා සාතන්" (Great Satan) ලෙසත්, ඊශ්‍රායලය "කුඩා සාතන්" (Little Satan) ලෙසත් හැඳින්වීමට පටන් ගත්තා. වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඊශ්‍රායලය සහ ඉරානය සෘජුව සටන් නොකර, වෙනත් කණ්ඩායම් හරහා (Proxy wars) සහ සයිබර් ප්‍රහාර හරහා එකිනෙකාට පහර දී ගත්තා. 2015 දී ඇති කරගත් න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ඇමරිකාව ඉවත් වීමත් සමඟ (ට්‍රම්ප් පාලන සමයේදී), දෙරට අතර සබඳතා ඉතා දරුණු ලෙස පිරිහුණා. වර්තමානය වන විට රුසියාව සහ චීනය ඉරානයට සහය දක්වන අතර, යුරෝපා රටවල් බොහොමයක් ඇමරිකාවේ ක්‍රියාව සාධාරණීකරණය කරනවා. මෙය "තෙවන ලෝක යුද්ධයක්" දක්වා වර්ධනය වේද යන බිය ලෝකය පුරා පැතිර තිබෙනවා. මැදපෙරදිගින් තෙල් සැපයුම අඩාල වීම නිසා ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල වේගයෙන් ඉහළ යමින් පවතිනවා. මෙය ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටවලටත් ආර්ථික වශයෙන් බලපාන්න පුළුවන්.